RODZINA ZASTĘPCZA - jest to rodzina, która tymczasowo bądź na stałe opiekuje się i wychowuje dzieci, których rodzice mają ograniczoną lub zawieszoną władzę rodzicielską. Zdarza się również, że w rodzinie zastępczej przebywają dzieci, których rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej. Dzieci zostają umieszczone w rodzinie zastępczej na mocy postanowienia Sądu Rodzinnego.

Rodzina zastępcza ma obowiązek utrzymywania kontaktów z rodziną naturalną w celu podtrzymywania więzi emocjonalnych łączących dziecko z jego rodzicami i innymi bliskimi.

Rodzice zastępczy, w zastępstwie rodziców biologicznych sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem, natomiast ustawowo reprezentują dziecko rodzice biologiczni, tzn. pod względem prawnym dziecko jest członkiem rodziny biologicznej, a w rodzinie zastępczej jedynie przebywa;

Rodzina zastępcza - działa w porozumieniu z powiatowym centrum pomocy rodzinie, od którego otrzymuje wsparcie i pomoc finansową na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka. Wysokość pomocy uzależniona jest od sytuacji materialnej rodziny zastępczej (dotyczy rodzin spokrewnionych) oraz od wieku i stanu zdrowia dziecka (dotyczy rodzin niespokrewnionych)

Rodzina zastępcza powinna zapewnić dziecku warunki rozwoju i wychowania odpowiednie do jego stanu zdrowia i, w tym: odpowiednie warunki bytowe, możliwość rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego, możliwość zaspokajania indywidualnych potrzeb dziecka, możliwość właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań oraz odpowiednie warunki do odpoczynku i organizacji czasu wolnego. Intencją i założeniem opieki zastępczej jest jej tymczasowość, w związku z czym, dziecko powinno przebywać w niej do momentu uregulowania sytuacji życiowej własnej rodziny. Oczywiście nie można wykluczyć i takiej sytuacji, gdzie dziecko pozostanie pod opieką zastępczą aż do momentu usamodzielnienia się, czyli do pełnoletności. Pierwszeństwo w pełnieniu funkcji rodziny zastępczej mają osoby spokrewnione z dzieckiem. W rodzinie zastępczej może być umieszczonych w tym samym czasie nie więcej niż troje dzieci.

Rodziną zastępczą mogą być ustanowieni zarówno małżonkowie, jak i osoba samotna, jeżeli spełniają następujące warunki:

• posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium RP i korzystają w pełni z praw cywilnych i obywatelskich;
• dają rękojmię należytego wykonywania zadań rodziny zastępczej;
• mają odpowiednie warunki mieszkaniowe oraz stałe źródło utrzymania;
• nie są lub nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, nie są ograniczone we władzy rodzicielskiej;
• nie są chore na chorobę uniemożliwiającą właściwą opiekę nad dzieckiem;
• uzyskały pozytywną opinię ośrodka adopcyjnego bądź ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania;
• odbyły szkolenie i uzyskały zaświadczenie kwalifikacyjne.

Rodzina zastępcza ma następujące obowiązki:

• kierowanie się dobrem przyjętego dziecka;
• sprawowanie opieki nad powierzonym dzieckiem osobiście;
• poszanowanie jego praw (do wiedzy o swoim pochodzeniu, podtrzymywania kontaktu z rodziną pochodzenia, ochrony przed przemocą);
• zapewnienie odpowiednich warunków bytowych;
• zapewnienie możliwości i rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego;
• zapewnienie możliwości właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań;
• zapewnienie warunków do odpoczynku i organizacji czasu wolnego;
• współpraca z Sądem Rodzinnym, PCPR, ośrodkiem adopcyjno-opiekuńczym.

1. Spokrewnione z dzieckiem;
2. Niespokrewnione z dzieckiem;
3. Zawodowe niespokrewnione z dzieckiem:

• wielodzietne,
• specjalistyczne,
• o charakterze pogotowia rodzinnego.

W zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem wielodzietnej rodzinie zastępczej (punkt 3 a) umieszcza się w tym samym czasie nie mniej niż troje i nie więcej niż sześcioro dzieci. W przypadku konieczności umieszczenia w rodzinie licznego rodzeństwa liczba dzieci w wielodzietnej rodzinie zastępczej może się zwiększyć. Rodzina otrzymuje oprócz pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, wynagrodzenie z tytułu świadczonej opieki i wychowania.

W zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem specjalistycznej rodzinie zastępczej (punkt 3b) umieszcza się dzieci niedostosowane społecznie albo dzieci z różnymi dysfunkcjami, problemami zdrowotnymi wymagającymi szczególnej opieki i pielęgnacji. W rodzinie tej może wychowywać się w tym samym czasie nie więcej niż troje dzieci. Rodzina otrzymuje oprócz pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, wynagrodzenie z tytułu świadczonej opieki i wychowania.

W zawodowej niespokrewnionej z dzieckiem rodzinie zastępczej o charakterze pogotowia rodzinnego umieszcza się nie więcej niż troje dzieci na pobyt okresowy do czasu unormowania się sytuacji życiowej dziecka, nie dłużej niż na 12 miesięcy. W uzasadnionych przypadkach pobyt dziecka może być przedłużony, jednak nie więcej niż o kolejne trzy miesiące. Rodzina otrzymuje oprócz pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, wynagrodzenie i jest gotowa na przyjęcie o każdej porze do trójki dzieci. Zagadnienia związane z funkcjonowaniem rodzin zastępczych reguluje: " Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 64, poz. 414; Nr106 poz. 668; Nr 117 poz. 756; Nr 162 poz. 1118 i 1126; z 1999r. Nr 20 poz. 170; Nr 79 poz. 885 i Nr 90 poz. 1001; z 2000r. Nr 12 poz. 136 i Nr 19 poz. 238; z 2001r. Nr 72 poz. 748). " Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 29 września 2001r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 120 poz. 1284)